ویراستاری

بررسی کتاب راهنمای ویراستاری و درست‌نویسی

خیلی از نویسندگان فکر می‌کنند هر مقاله و کتابی که ‌می‌نویسند، فهم آن برای خوانند ساده است، اما ممکن است این جملات تنها برای خودشان روشن و ساده باشد. یا بعضی از نویسندگان، مخصوصا نویسندگان قدیمی برای نمایش قدرت نویسندگی‌شان، از جملات طولانی، کلمه‌ها و عبارت‌های مشکل و قدیمی استفاده می‌کنند، که متن را برای خواننده غیر قابل فهم می‌سازد. زیبایی نوشتن به این است که جمله‌ها ساده و روان باشد تا برای همه قابل فهم باشد.

به علاوه‌ی استفاد از کلمات و جملات سنگین و غیر خوانا، استفاده نکردن و یا استفاده‌ی بی‌جا از نشانه‌هایی مثل کاما و نقطه موجب بد خوانده شدن متن می‌شود. حتما جمله‌ «بخشش لازم نیست، اعدامش کنید.» شندید، در این جمله‌ ساده، اگر جای کاما را تغییر دهیم و بعد از «بخشش» بگذاریم، معنای جمله کاملا عوض می‌شود و موجب نجات جان یک انسان می‌گردد.

در زمینه‌ی ویراستاری و درست‌نویسی کتاب‌های بسیاری منتشر شده است، یکی از این کتاب‌های خوب کتاب «راهنمای ویراستاری و درست‌نویسی» نوشته دکتر حسن ذوالفقاری است.

در ابتدای کتاب نویسنده ضرورت ویرایش را به خوبی بیان کرده است:

وقتی نویسنده چیزی می‌نویسد، چون پیشاپیش تصویر ذهنی کاملی از آن دارد، عبارت را بدون مشکل، درک می‌کند؛ ولی خواننده‌ای که آن را می‌خواند، چون این پیش‌زمینه را ندارد، ممکن است در دریافت آن به خطا رود.

و یا مثلا در جایی دیگر

از آن جا که ممکن است کمتر مولفی بر همه کارهای یاد شده [اصول ویرایش] آگاهی داشته باشد و بر فرض هم که داشته باشد، باید خطاهای انسانی را هم در نظر گرفت. پس هر اثر بدون استثنا، نیازمند ویرایش است.

ویراستاری

بخش‌های کتاب

این کتاب در دو قسمت تنظیم شده است. قسمت اول در مورد ویرایش فنی بحث می‌کند: شامل ۵ فصل «نشانه‌‌گذاری»، «شیوه خط فارسی (پیوسته و جدانویسی)»، «املای درست واژگان»، «آوانگاری، عددنویسی، فرمول‌نویسی و سال‌نگاری»، «مستندسازی و کتاب‌آرایی» است که نکات بسیار باارزشی را در خود دارد. برای مثال در فصل سوم بیان شده است که املای کلماتی مانند «اثنی عشر»، «پیش‌خوان»، «جد و آباد»، «خوار و بار» و «لولو خورخوره»، نادرست هستند و باید به صورت «اثنا عشر»، «پیش‌خان»، «جد و آبا»، «خواربار» و «لولوخرخره» باشند. در فصل‌های دیگر به د «ویرگول، کاما یا درنگ‌نما»، «علامت تعجب یا علامت عاطفی»، «خط فاصله»، «پیوسته یا جدانویسی کلمات»، «پسوندها»، «املای کلمات بیگانه»، «عددنویسی»، «فرمول‌نویسی» پرداخته است که حاوی نکات بسیار ارزنده‌ای است.

قسمت دوم کتاب، در رابطه ویرایش ساختاری-زبانی است که شامل یک مقدمه و دوفصل با عنوان «خطاهای واژگانی، تعبیری و اصطلاحی» و «خطاهای دستوری» است که به «درازنویسی»، «ناهماهنگی نهاد با فعل»، «حذف بی‌‌قرینه فعل»، «مجهول نابه‌جا» و غیره می‌پردازد.

در پایان پیوست‌های کتاب آمده است که حاوی نکاتی بسیار مفید هستند و بخش زیادی از صفحات کتاب نیر به آن اختصاص داده شده است. پیوست‌ها شامل بخش‌های مثل «جدول کمکی ارجاعات» و «فرهنگ برابرهای فارسی برای واژگان بیگانه» است که واقعا کم نظیر است.

اشکالات کتاب

با این حال این کتاب خالی از اشکال نیست، یکی از اشکالات آن بحث کاما است. در مورد کاما آشفتگی‌هایی وجود دارد که دلیلش را هم خط می‌دانند. داریوش آشوری برای حل مساله‌ کاما پیشنهاد می‌کند از کسره استفاده شود، اما تا وقتی استفاده از کسره همه‌گیر نشود، مشکل کاما همچنان پابرجاست. تنها مشکل همین نیست در بخش ویرایش ساختاری زبانی نیز اشکالات بسیار زیادی دارد.

برای مثال در صفحه‌ی ۲۳۴ می‌گوید «برخی جمع‌های مکسر عربی هم همیشه با فعل مفرد به کار می‌روند؛ مثل اخلاق، عواقب و روابط». سپس مثالی می‌آورد: «او به عواقب کارهای خود نمی‌اندیشد. این مثال غلط است. چون «عواقب» نهاد جمله نیست و مفرد و جمع بودن فعل ربطی به آن ندارد. مثلاً می‌شود جمله را به این صورت نوشت: «ایشان به عواقب کارهای خود نمی‌اندیشیدند»

و اما مشکل بدتر اینکه در دو صفحه‌ی بعد، هنگام بیان یک مثال، حکم کلی را کاملا عوض می‌کند، ابتدا مثالی می‌آورد: «هیچ یک از بچه‌ها حاضر نشد دوباره امتحان بدهد و البته عواقب این کار خود را پذیرفتند» سپس در توضیح مثال می‌گوید: «فعل جمله‌ی دوم جمع است و درست به کار رفته است؛ زیرا فعل، همراه جمع مکسر، جمع به کار می‌رود».

تمام این اشکالات به ما می‌گویند که اگر می‌خواهیم از این کتاب استفاده کنیم، حتما خود نیز درستی حرف‌هایی که در آن آمده است را نیز باید بررسی کنیم.

با این حال اگر می‌خواهید مقاله، پایان‌نامه و کتابی را بنوسید می‌توانید از این کتاب البته همراه با دقت بیش‌تر استفاده کنید. از طریق وب می‌توانید با استفاده از کتاب‌فروشی‌های آنلاین کتاب‌تان را سفارش دهید و یا خود به کتاب‌‌فروشی‌های محل‌تان مراجعه کنید.

منابع:

ذوالفقاری، حسن، راهنمای ویراستاری و درست‌نویسی، علم: تهران، ۱۳۹۲

دامن افشان، وحید، معرفی کتاب: راهنمای ویراستاری و درست‌نویسی، پانویس، ۱۴ مهر ۱۳۹۲

ربانی، طه، گود ریدز، ۱۸ آوریل ۲۰۱۵

دیدگاه‌تان را بنویسید: