حق نشر

توضیح کامل در رابطه با حق نشر (کپی رایت)

دانش با ارزش است. محققان با دانش‌هایی که دانشمندان دست آورده‌اند، تحقیق‌های‌شان را انجام می‌دهند و مرز‌های دانش را گسترش‌ می‌دهند. اشتراک‌گذاری و انتشار در ذات دانش است، اما در این میان حقوق مولفان و کسانی که در رابطه با دانش سهم دارند باید حفظ شود.

یک نویسنده دانشگاهی باید بداند:

  • چگونه قانون حق نشر از اثر محافظت می‌کند.
  • معنای تعیین و یا انتقال حق نشر به دیگران چیست.
  • چگونه از تعدی به حق نشر دیگران دوری کند.

نویسندگی و حق نشر

بر طبق قوانین حق نشر، معیارهای پایه‌ای برای محافظت از حق نشر اثرتان وجود دارد.

  • کاری که علمی، ادبی یا هنری باشد: برای مثال، کتاب، پایان‌نامه، مقاله، یا تابلوی نقاشی. با این حال نوشته‌های عمومی توسط قانون حق نشر محافظت نشده‌ است.
  • کاری که اصل و نوآورانه باشد. نمی‌توانید از تمام یا بخشی از اثر دیگران رو برداری کنید و از آن به عنوان اثر خود استفاده کنید.

وقتی اثر ایجاد شد، پدید آورنده، به صورت خودکار به وسیله حق نشر محافظت می‌شود. هیچ نیازی برای ثبت اثر در جایی وجود ندارد.

شما باید برای معرفی اثرتان و بیان اینکه شما پدید آورنده اثر هستید باید در اجتماعات علمی شرکت کنید و اثرتان را معرفی کنید. نویسنده باید شرکت اساسی در نوشتن اثر داشته باشد، سهیم بودن فرد به دیگر شکل‌ها، بر طبق قانون حق نشر،  فردبه عنوان نویسنده شناخته نمی‌شود.

در بعضی موارد شما حق اقتصادی برای اثر ندارید. یعنی اینکه شما نمی‌توانید برای همیشه حقوق انحصاری اثر برای خودتان نگه دارید. این موارد عبارتند از:

  • باز تولید: مانند کپی یا آرشیو الکترونیکی اثر
  • ارائه به عموم: ارائه مقاله در یک کنفرانس
  • ابلاغ به عموم: مانند پست کردن مقاله در اینترنت
  • تغییر شکل: مانند تغییر شکل مقاله به کتاب

این حقوق وابسته است به:

  • انتقال حقوق توسط قرارداد: اثری که شخص استخدام شده برای دریافت حقوق تهیه کرده و یا توافق کرده که برای همیشه اثر برای ناشر باشد. برای مثال شما به کارفرمای‌تان تعهد می‌دهید که پایان‌نامه دکتری شما در آرشیو دسترس آزاد در دسترس باشد یا سازمان حامی مالی شما خط مشی‌های دسترسی آزاد داشته باشد و تعهد داده باشید که اثرتان می‌تواند در پایگاه‌های دسترسی آزاد ثبت شود.
  • طول مدت حق نشر: معمولا مدت زمان حق نشر ۵۰ یا ۷۰ سال پس از مرگ مولف و یا پس از آخرین کاری که انجام داده است می‌باشد. بعد از این مدت محدوده اثر عمومی می‌شود و هر کسی به رایگان می‌تواند از آن استفاده کند، اما نام مولف باید ذکر شود.
  • انتقال حقوق به وسیله وراثت: اگر مولف درگذشت، تا زمانی که مدت حق نشر تمام نشده است حقوقش به خویشاوندانش می‌رسد.

حق نشر، حقوق معنوی و اخلاقی

حقوق معنوی شما همیشه حفظ می‌شود. برای مثال پس از آنکه حق نشر اثر را به ناشر منتقل کردید نام شما به عنوان نویسنده مقاله بیان می‌شود.  اغلب برای نویسندگان دانشگاهی حقوق معنوی ارزش بسیار بالایی دارد. دانشی که نویسنده ایجاد کرده با استفاده از دانش دیگر نویسندگان بوده است و با استناد کردن به آنها، دیگر نویسندگان شناخته و شناسایی می‌شوند. استفاده از افکار و ایده‌های دیگر مولفان بدون استناد کردن به آنها دزدی ادبی است.

حقوق اخلاقی شامل حقوق نشر و حقوق معنوی است. حقوق معنوی جدا از حقوق نشر است. مسائل اخلاقی انتشار تحقیق عبارتند از: مولفان همکار، خود استنادی، حریم خصوصی، جمع آوری و حفظ داده به شیوه‌ای امن.

خط‌مشی‌های حق نشر

یک ناشر یا ژورنال اغلب از شما می‌خواهد حقوق نشر‌تان را به آنها  انتقال دهید. خط‌ مشی‌های دسترسی آزاد در قرارداد کارفرما یا توافق‌نامه حامی مالی ممکن است از انتقال تمام حقوق جلوگیری کند. در انتقال حق نشر به ناشر موارد زیر را در نظر بگیرید.

  • اگر حق نشر مقاله‌تان را به ناشر منتقل کردید:
  • آیا می‌توانید مقاله را در وبسایت‌تان پست کنید؟
  • آیا می‌توانید مقاله در کنفرانسی ارائه دهید؟
  • آیا می‌تواند این مقاله را همراه با نوشته‌ها دوره دکتری در کتابی منتشر کنید؟

ناشران متفاوت، شرایط و ضوابط متفاوتی دارند. اگر نگه‌داشتن حقوق استفاده مجدد از مقاله‌تان مهم است، ژورنالی برای نشر اثرتان انتخاب کنید که خط‌مشی حق نشر آن مناسب شرایط شما است.

پیدا کردن خط‌مشی‌های حق نشر ناشران

برای پیدا کردن خط مشی‌های حق نشر ناشران، می‌توانید از پایگاه خط‌مشی‌های حق نشر ناشران  SHERPA/RoMEO  استفاده کنید.

احتمالا برای حق نشر نیاز باشد با ناشر مذاکره کنید. بعضی از موسسه‌های آموزش عالی در این زمینه می‌توانند کمکتان کنند. اگر کارفرما یا سازمان حامی مالی شما در قراردادش شرایط حق نشر را شامل کند، آن وقت حق نشر شما محدود می‌شود و می‌تواند این معنی را داشته باشد که نمی‌توانید برای شرایط حق نشر با ژورنال یا ناشر مذاکره کنید.

چطور از حق نشرتان محافظت کنید

اگر می‌خواهید کاربران را از حقوقتان آگاه کنید می‌توانید گواهی‌نامه‌ای برای اثرتان تهیه کنید. اگر برای انتشار تحقیق‌تان فعالانه از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنید، عاقلانه است که هنگام انتشار اثرتان به صورت آنلاین ملاحظه‌های لازم را بکنید.

انتشار تحقیق‌ شما قبل از آنکه در ژورنالی چاپ شود، فرایند پذیرش برای نشر را مشکل می‌کند. اگر اثری نوآورانه دارید می‌سازید، در مورد بحث و گفتگو در رابطه با آن چه به صورت چاپی یا شفاهی محتاط باشید، چون ممکن است در برنامه‌های ثبت اختراع با مشکل مواجه شوید.

می‌توانید برای اثرتان گواهی کامن کریتیو تهیه کنید. کامن کریتیو سازمانی است که اشتراک‌گذاری و استفاده از نوآوری‌ها، نوشته‌ها و دانش را به صورت قانونی فراهم می‌آورد.

گواهی کامن کریتیو

صفحه کامن کریتیو برای انتخاب گواهی مناسب را ببینید و یا در مورد گواهی‌های متفاوت این سازمان بیشتر بخوانید

اگر بی‌قانونی روی‌ داد چه باید کرد؟

اگر بی‌قانونی در استفاده از اثرتان روی داد، برای مثال شخصی از منبع شما استفاده کرده اما استنادی به شما نکرده است. در این موارد می‌توانید شخص متخلف را شناسایی کنید و در رابطه با حقوق نشر با او صحبت کنید و ازش بخواهید کارش را اصلاح کند. اگر جواب نداد، به عنوان آخرین راه چاره، از راه‌های قانونی و شکایت دسته به کار شوید.

مدل نامه‌ برای شخص متناقض حق نشر شما

در اینجا چند نمونه نامه به افراد متناقض حق نشر آورده شده است.

استفاده از آثار دیگر افراد

آیا هر شخص دیگری که شما از اثرش در نوشته‌تان استفاده کردید، در نوشته شما حقوق دارد؟ همیشه مراقب تصاویر، اشکال و جداولی که از اینترنت می‌گیرید باشید، ممکن است نیاز باشد تا از پدیدآورنده‌اش اجازه بگیرید. اغلب استناددهی کافی است، اما شما حق ندارید اثری را قبل از آنکه از صاحت حق نشرش اجازه بگیرید دوباره تولید کنید. این صاحب حق‌نشر می‌تواند مولف، ناشر، ژورنال و یا شخصی که حق قانونی نشر اثر را دارد باشد. اگر اثری در حیطه عمومی و دسترسی آزاد بود می‌توانید از آن استفاده کنید، اما باید به پدیدآورنده‌اش استناد کنید. مولفان باید از قوانین حق نشر کشوری که منبع و اثر آن را استفاده می‌کنند پیروی کنند.

چگونه باید اجازه گرفت؟

بعضی از ناشران و ژورنال‌های قسمت‌ها و بخش‌هایی چون شفاف‌سازی حق نشر دارند. بعضی از ژورنال‌های الکترونیکی نیز پیگیری حق نشر آنها از سایتی که مقاله ارائه می‌دهند وجود دارد. اثری که می‌خواهید استفاد کنید را بررسی کنید. اگر در اییترنت منتشر شده است ممکن است شفاف‌ سازی‌های حق نشر نیز همان جا باشد.

ممکن است برای منبعی که می‌خواهید استفاده کنید مجموعه مجوز‌های گسترش یافته‌ای وجود داشته باشد. یعنی اینکه سازمانی قوانین حق نشر را برای منابع خاص تعیین می‌کند. در بعضی کشورهای اروپایی چنین سازمان‌هایی وجود دارد.

اگر اثری که می‌خواهید استفاده کنید متعلق به کشور دیگری است، شما باید چنین سازمانی را پیدا کنید و در مورد قوانین حق نشر از آن اطلاعات بگیرید، اگر در کشوری بود که چنین سازمانی نداشت یا گفت که باید با صاحب حق نشر تماس بگیرید. آنوقت باید صاحب حق نشر اصلی را پیدا کنید و با او تماس بگیرید.

هنگام تماس با صاحب حق نشر از او اطلاعاتی در رابطه با اینکه، چه نوع انتشاراتی اثر را چاپ کرده، کجا منتشر شده، چرا ناشر این اثر را منتشر کرده است و در کجا این اثر به فروش رسیده است به دست آورید.

مدل نامه درخواست اجازه برای استفاده از اثر دارای حق نشر

اینجا مثالی از چگونگی نوشتن نامه برای درخواست اجازه جهت استفاده از اثر دارای حق نشر آورده شده است.

منابع

Clara. (2011). Copyright management in Norway. The Clara Association.

دیدگاه‌تان را بنویسید: