نویسندگان همکار

آنچه باید در رابطه با همکاری مولفان در نوشتن مقاله بدانید

کارها و تالیف‌های علمی برای به دست آوردن شهرت، اشتغال و حتی درآمد است. مولفان علمی همیشه تنها در نقش نویسندگی ظاهر نمی‌شوند. گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها، همکاری برای طراحی، و حتی بخشی از یک پروژه‌ به عنوان تالیف شناخته می‌شود. حقوق کسی که نقشی در انجام یک کار علمی داشته است باید رعایت شود. برای همین بیشتر ژورنال‌ها و انجمن‌های علمی راهنماها و قوانین اخلاقی برای همکاری‌های مولفان دارند.

اگر مولف همکار  هستید باید از موارد زیر آگاهی داشته باشید.

  • دستور‌العمل‌های اخلاقی همکاری مولفان که بر رشته تحقیقی شما اعمال می‌شود.
  • جنبه‌های اخلاقی مختلف همکاری مولف برای جلوگیری از سوی استفاده‌ها
  • چگونگی مدیریت اختلاف‌ها در همکاری‌های مولفان

دستورالعمل‌های اخلاقی

بیشتر ژورنال‌ها و انجمن‌های علمی در رابطه با همکاری‌ مولفان دستورالعمل‌های اخلاقی خاص دارند. از آنجا که انواع مخلفی از سوی رفتارهای اخلاقی وجود دارد، در دهه‌های اخیر این دستورالعمل‌ها با وضوح بیشتری توصیف شده‌اند.

علوم انسانی، حقوق و الهیات

رایج‌ترین شکل‌ انتشار در حوزه‌های علوم انسانی، حقوق و الهیات، تک نویسندگی است. معمولا خود شخص به تنهایی، مسئله را فرمول‌بندی‌، داده‌ها را گرداوری و ویرایش می‌کند، و متن را می‌نویسد. همکاری‌ مولفان در این حوزه‌ها، مرتبط با مفاهیم حقوق مولف در قانون حق نشر است.

تنها اشخاصی که در فراهم‌آوری منابع، تحلیل و نوشتن همکاری می‌کنند به عنوان مولفان همکار نامشان آورده می‌شود. در این رشته‌ها بیشتر نوشتن در نظر گرفته می‌شود. بنابراین فردی که در فراهم‌آوری منابع، فرموله‌سازی ایده برای تحلیل، ارائه نظر در مورد نوشته، یا فراهم آوری‌های فنی همکاری داشته است به عنوان مولف و نویسنده همکار در نظر گرفته نمی‌شود. مگر اینکه نقش قابل ملاحظه‌ای در نگارش اثر داشته باشد.

پروژه‌های همکاری بزرگی در این رشته‌ها انجام می‌شود اما بر خلاف رشته‌های علوم تجربی و پزشکی، نیاز نیست نام تمام همکاران به عنوان مولفان همکار آورده شود. نام این همکاران در قسمت قدر‌دانی‌ها آورده می‌شود. ترتیب نوشتن نام مولفان در این رشته‌ها به صورت الفبایی است.

پزشکی: قوانین ونکوور

مقاله‌های منتشر شده‌ پزشکی معمولا چند مولف دارند. قوانین ونکوور از قانون‌های رایج در زمینه همکاری مولفان در پزشکی است.

برای حل مشکل‌های همکاری‌ مولفان، کمیبته‌ بین‌المللی ویراستاران ژورنال‌های پزشکی (گروه ونکوور ۱۹۸۵) روی مجموعه ضوابط استاندارد‌های همکاری‌ مولف کار کرد و یک سری قوانین که به عنوان قوانین ونکوور شناخته می‌شود را تنظیم کرد. بیشتر ژورنال‌ها، دانشکده‌ها و موسسه‌های تحقیقی، قوانین ونکوور را به رسمیت می‌شناسند. این قوانین استانداری بین‌المللی برای همکاری مولفان در زمینه پزشکی است.

همکاری‌ مولفان در این رشته باید اساس‌های زیر را دنبال کند.

  • همکاری قابل توجه در فهم و طراحی، یا به دست آوردن داده‌ها، و یا تحلیل و تفسیر داده
  • تهیه پیش‌نویس مقاله، یا ویرایش مقاله برای پربارکردن محتوا و معنای آن
  • بررسی نهایی نسخه پیش از چاپ
  • موافقت برای جوابگویی به تمام جوانب کار و تضمین پاسخگویی درست به سوال‌ها

اشخاصی که نامشان در لیست مولفان نوشته می‌شود باید تمامی شرایط بالا را رعایت کرده باشند. قوانین ونکوور بر خلاف قوانین همکاری مولفان رشته‌های اجتماعی و انسانی، نام تمام همکاران که در تالیف اثر نقش داشته‌اند را در لیست مولفان قرار می‌دهد.

روان‌‌شناسی و علوم اجتماعی

قوانین همکاری مولفان در علوم اجتماعی، به مانند علوم انسانی بیشتر روی نوشتن تاکید دارد. با این حال در مواردی که زمینه‌ تحقیقی بیشتر روی مسائل پزشکی و تجربی تمرکز دارد، دیگر همکاران نیز به عنوان مولف در نظر گرفته می‌شود. برای مثال دستورالعمل همکاری مولفان انجمن روانشناسی آمریکا (APA) مانند دستورالعمل‌های همکاری مولفان پزشکی است. در این دستورالعمل نه تنها آنان که مقاله‌ را نوشتند، بلکه تمام کسانی که سهم قابل توجهی در مطالعه داشته‌اند به عنوان مولفان همکار در نظر گرفته می‌شوند.

علوم تجربی، ریاضی و فنی

در حوز‌های تجربی، ریاضی و فنی، قانونی جهانی در زمینه همکاری‌ مولفان وجود ندارد، اما دستورالعمل‌ها و شیوه‌های پذیرفته شده‌ای هنوز در دسترس هست. بعضی گروه‌های تحقیقی خود قانونی برای همکاری مولفان تهیه کرده‌اند. برای مثال می‌توان  از پروژه‌ی سرن (سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای) نام برد. اعضای پروژه‌ی سرن چندین هزار نفر هستند. در این مواقع یک اثر شامل لیست بلندبالایی از نام مولفان است.

اگر چه استاندارادهای مختلفی که در این حوزه‌ها پدید آمده است با هم متفاوتند، اما همه آنها محدودیتی برای قرار دادن نام شخص در لیست مولفان دارند. برای مثال دستورالعمل مولفان ژورنال PNAS بیان می‌کند: تنها نام افرادی که در انجام اثر، نقش قابل ملاحظه‌ای داشته باشند در لیست مولفان آورده می‌شود.»

بعضی از دستورالعمل‌ها و راهنماهای همکاری علمی رشته‌های علوم تجربی، ریاضی و فنی

  1. اتحادیه بین‌المللی فیزیک محض و کاربردی در این زمینه بیان می‌کند: مولفان همکار باید سهم قابل توجهی در پذیرفتن مسئولیت اثر داشته باشند.
  2. دستورالعمل مولفان انجمن فیزیک آمریکا: مولفان باید محدود به اشخاصی که سهم مهمی در مفهوم، طراحی، اجرا، یا تفسیر مطالعه داشته‌اند باشد. افراد دیگری که سهمی در مطالعه داشته‌اند نامشان باید در جای دیگری آورده شود.
  3. دستورالعمل مولفان انجمن شیمی آمریکا معیاری شبیه به انجمن فیزیک آمریکا دارد. نکته‌ای که در این دستورالعمل وجود دارد این است که مولفان باید مسئولیت اثرشان را بپذیرند و به جامعه علمی جوابگو باشند.
  • دستورالعمل مولفان انجمن ریاضی آمریکا بیان می‌کند که تنها نام اشخاصی در لیست مولفان اثر می‌آید که نقش فکری بسیار مهمی در اثر داشته‌اند. استثنا‌هایی در این قانون هست که توضیح آن در دستور‌العمل آمده است. در حوزه ریاضی اسامی مولفان به ترتیب الفبا قرار می‌گیرد.
  • دستورالعمل مولفان زیست شناسی تقریبا شبیه به قوانین ونکوور در پزشکی است. مولفان باید سهم فکری در سوال اثر داشته باشند. مسئولیت‌های اجرایی و اقتصادی به تنهایی نمی‌تواند شرط کافی برای آوردن اسم شخص در لیست مولفان اثر باشد.

همکاری علمی در فیزیک – پشت صحنه سرن

فیزیک از رشته‌هایی است که قانونی محکمی چون ونکوور ندارد. دلیلش واضح و ساده است چون زمینه کار فیزیک متفاوت از دیگر زمینه‌های تحقیقی است.  یک مقاله در فیزیک ممکن است نتیجه‌ی سال‌ها کار چندین محقق باشد. هاوارد هلستروپ که پروفسوری در زمینه فیزیک یون سنگین نسبیتی است در این باره می‌گوید:

[showhide type=”post1″ more_text=”نمایش بیشتر” less_text=”نمایش کمتر”]

رسم همکاری علمی در فیزیک ریشه در خود این حوزه دارد. ابتدا شما آزمایش و تجربه‌ای انجام می‌دهید، که اغلب نیاز به ساخت تجهیزاتی خاص دارد. سپس نتایج را اندازه می‌گیرید و ذخیره می‌کنید. و در آخر این نتایج به شکل نظام‌مند به عنوان نتایج نهایی ارائه می‌دهید. این روش برای انجام کارها در فیزیک روشی است که سال‌ها قبل افراد مشهوری چون گالیلئو گالیله انجام داده‌اند. او ابتدا تلسکوپ را ساخت، جلوی ستاره‌ها قرار داد،  به آنچه می‌دید توجه کرد و در آخر نتایج مشاهده‌هایش را منتشر کرد.

بیایید آلیس/سرن را مثال بزنیم. آنها در ۱۹۹۰ برنامه پژوهشی را آغاز کردند و سال‌ها انواع طراحی‌ها و برنامه‌ریزی‌ها روی آن انجام شد. از ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ آنچه برای آزمایش و تجربه می‌خواستند ساختند و نصب کردند و در ۲۰۰۹ تجربه‌ها را اندازه‌گیری و منتشر کردند.

برای درک بهتر کار مثالی از توسعه برنامه کامپیوتری می‌زنیم، برای توسعه یک برنامه، اشخاصی برنامه‌ها و طرح‌ها را می‌ریزند، هر روز آزمایش‌ها توسط افراد زیادی انجام می‌شود، و در آخر تحلیل‌ها توسط متخصصان، مدل‌سازی و تئوری‌بندی‌ می‌شود. کار نوشتن مقاله را گروه آخر انجام می‌دهند، اما اگر برنامه‌ای ریخته‌ نشده بود، و آزمایش هم انجام نشده بود، آیا نتیجه‌ای برای ارائه دادن وجود داشت؟

در آلیس/سرن نیز این گونه است. آلیس هزار عضو دارد و همگی در انجام پروژه سهیم هستند.

[/showhide]

پرسش‌های اصلی در رابطه با همکاری مولفان

اهمیت همکاری در تالیف اثر رور به رور در حال افزایش است و تعداد مولفان یک مقاله نیز بیشتر شده‌اند. در حوزه‌های میان رشته‌ای و بین‌الملللی که اعلب اعضایشان بسیار زیاد است، تحقیق‌ها و پروژه‌های فراوانی در حال انجام است.

بعضی از پرسش‌های اساسی در رابطه همکاری مولفان

  • چرا نوشتن نام فرد در لیست مولفان مهم است؟
  • چه نوع سهمی باید به عنوان همکاری مولف در نظر گرفته شود؟
  • ترتیب نوشتن نام مولفان در اثر باید چگونه باشد؟ چرا؟

یکی از کشمکش‌ها و اختلاف‌ها در رابطه با همکاری مولفان، ترتیب نوشتن نام مولفان است. تصمیم‌گیری این کار بیشتر به عهده‌ رهبر پروژه گذاشته می‌شود. پژوهشگران تازه‌کار همیشه از نادیده‌گرفتن سهم‌شان در همکاری‌های مولفی می‌نالند.

در هر همکاری اختلاف هست، در همکاری میان مولف‌ها نیز این اختلاف‌ها را می‌شود دید. در سال ۲۰۰۸ شش ژورنال پزشکی معتبر در این زمینه تحقیقی انجام دادند، بر اساس تحقیق آنها از هر چهار مقاله حداقل یک مولف ناراضی وجود داشت. مطالعه‌ای دیگری هم که در ۲۰۰۷ انجام شده بود نشان داد که حداقل دو سوم مولفان از همکاری مولفی ناراضی هستند.

نمونه‌های از ناحقی در همکاری مولفان

مولف هدیه‌ای: شخصی که واجد شرایط قرار گرفتن در لیست مولفان نیست، اما جایگاه مهمی در گروه تحقیقی دارد و انتظار دارد یا می‌خواهد که نامش در لیست مولفان نوشته شود.

مولف مهمان: فرد مهمی که از او خواسته می‌شود اجازه دهد نامش در لیست مولفان نوشته شود، تا پروژه معتبر‌تر و فرایند پذیرش مقاله برای ژورنال آسان‌تر شود.

مولف شبح: فردی که کاملا شرایط قرار گرفتن در لیست مولفان را دارد، اما، با رضایتش و یا بدون رضایتش نامش از لیست مولفان حذف می‌شود. وقتی قضیه‌‌ی در نظر گرفتن اعتبار برای گروه تحقیق به میان می‌آید این مشکل نمود پیدا می‌کند. سرپرست ممکن نیست همیشه از حقوق دانشجویان و محققان جوان در گروه‌های تحقیقی حمایت کند.

تالیف در رابطه با به عهده گرفتن مسئولیت کار انجام شده است. مولفان باید از نتایجی که مقاله ارائه داده پشتیبانی کنند و به سوالات پاسخ دهند. شهرت چه اعتباری دارد، زمانی که نام مولفان روی مقاله‌ای باشد که نه داوری و نه تایید شده است. به علاوه، از مولفان انتظار می‌رود داده‌های تحقیقی برای مطالعه‌های بعدی نزد خود نگه دارند و مسائل در رابطه با اختلاف‌های تجاری و یا غیر تجاری اثر را بررسی و حل کنند.

همکاری مولفان تاثیر فراوانی روی امور مالی تحقیقی داشته است. در بعضی کشورها، دولت به موسسه‌های تحقیقی مبتنی بر همکاری مولفان بودجه‌ای اختصاص می‌دهد. این بودجه در رابطه با انتشار اثر است که حقوق مولف را نیز شامل می‌شود. اگر چه این سیستم بیشتر به نفع تک نویسنده‌ها است تا مولفان همکار. اگر نشریه‌ای فقط یک مولف داشته باشد و یا مولفان از یک موسسه باشند، تمام سود اقتصادی عاید موسسه می‌شود.

مشکل اصلی همکاری مولفی این است که ممکن است اشخاصی در انتشار اثر سهم داشته باشند، اما سهم آنها به قدری نباشد که بتوان آنها را به عنوان مولف اثر به حساب آورد. این مشکل‌ها و اختلاف‌ها باعث شد تا پیشنهادی در رابطه با سیستمی که حق دیگر سهم‌داران را مانند مولفان حفظ کند داده شود. برای مثال پیشنهاد شده است که اسم این اشخاص در قسمت قدردانی‌ها آورده شود.

اما این سیستم سهم‌بندی موفق نبوده‌ است. تنها تعداد کمی از ژورنال‌ها این سیستم را به کار می‌برند و چون سیستم رده‌بندی بین‌المللی برای توصیف انواع مختلف‌ سهم‌داران وجود ندارد، در نتیجه کار دیگر سهم‌داران اعتباری ندارد.

معضل: چگونه نام مولفان را در کارهای اشتراکی بنویسیم؟

یک دانشجوی دکترا همراه با سرپرست و دیگر دانشجویان مقاله‌ای را نوشته‌ است. اگر مشکلات ناشی از همکاری مولفی در گروهشان باشد چه باید بکند؟

همه دانشجویان و سرپرست در نوشتن، بازبینی، و گردآوری داده‌ها سهم دارند، بنابراین نام همه آنها در مقاله آورده شود.

تصمیم گرفته می‌شود مقاله به ژورنالی معتبر فرستاده شود. رهبر گروه تحقیقی (فردی مانند پروفسور آ) با سرپرست تماس می‌گیرد و به او می‌گوید که در ازای بودن نامش در لیست مولفان، مقاله را برای پذیرش به ژورنالی معتبر می‌فرستد. وی نام مولفان را به ترتیب الفبا می‌نویسد، یعنی اینکه نام پروفسور آ ابتدا نوشته می‌شود و نام این دانشجویی که بیشترین کار برای مقاله انجام داده است در جای سوم نوشته می‌شود.

او برای این کارش چندین دلیل دارد:

  • با تجربه است و محققان این حوزه موضوعی او را به خوبی می‌شناسند.
  • چندین مقاله در این ژورنال چاپ و منتشر کرده است و همچنین یکی از سردبیران را می‌شناسد.
  • بودن نامش در لیست مولفان ممکن است فرایند پذیرش مقاله را آسانتر کند.
  • و استدلال می‌کند، از آنجا که پروژه منبع مالی مقاله بوده است، منطقی است که نامش در لیست مولفان باشد.

در این مثال: فکر می‌کنید چه قانونی برای سهم مولفان باید  وجود داشته باشد؟ روشی عادلانه برای نوشتن نام مولفان مقاله چیست؟

رسیدگی به اختلاف‌های مولفان

دستورالعمل‌های قانونی در رابطه با اختلاف‌های مولفان وابسته به رشته و حتی گروه تحقیقی متفاوت است. هنوز بعضی قوانین کلی هستند که با آگاهی از آنها می‌توانید از این اختلاف‌ها دوری کنید، و اگر پیش‌ آمد می‌توانید آنها را حل کنید.

دو نوع اختلاف بین مولفان وجود دارد:

مشاجره‌ها: مشاجره‌ها معمولا در رابطه با این است که آیا سهم یک فرد به اندازه‌ای هست که نامش در لیست مولفان نوشته شود؟ مشاجره‌ها بیشتر با مذاکره بین اعضای گروه حل می‌شود.

سوی رفتار‌ها: در مواردی بعضی افراد پیشنهاد می‌دهند نام آنها در لیست مولفان نوشته شود، با آنکه طبق دستورالعمل ژورنال نامشان در لیست مولفان قرار نمی‌گیرد. حل این نوع مشکلات بسیار دشوار است: اگر با آنها همکاری کنید، اخلاق را زیر پا گذاشته‌اید، از طرف دیگر اگر خواسته‌شان برآورده نکنید آینده شغلی‌تان به خطر می‌افتد. شاید بهترین راه این باشد که با مولفان همکارتان صحبت کنید و آنها را آگاه کنید که لیست مولفان چیده شده طبق دستورالعمل ژورنال نیست و ممکن است مقاله در خطر سوی استفاده شدن باشد.

برای جلوگیری از پیش‌آمدن اختلاف‌ها در همکاری مولف می‌توانید کارهای زیر را انجام دهید:

  1. در ابتدای کار در مورد سهم مولف بحث کنید: در همان ابتدای کار و در زمان برنامه‌ریزی برای تحقیق و در طول فرایند پروژه در مورد اینکه مولفان چه کسانی هستند و نامشان به چه ترتیبی در ژورنال می‌آید بحث کنید. همچنین بررسی کنید که متن چگونه باید نگارش و به ژورنال فرستاده شود. اینکه چه کسی مولف است و نامش باید در کجای لیست نویسندگان باشد، ممکن است در طول پروژه تغییر کند. گروه تحقیقی باید تلاش کنند فهم مشترکی از همکاری مولفان و اینکه چه کسی مسئول نگارش، تایید و ویرایش اثر است داشته باشند.
  2. مسائل احساسی را مشخص کنید: مسائل میان‌فردی میان اعضای گروه می‌تواند تاثیر بسیاری روی پروژه داشته باشد. افرادی که وقت زیادی روی پروژه صرف می‌کنند احساس قوی‌ای در مورد چگونگی تفسیر و ارائه نتایج دارند، افراد مختلف ممکن است تفسیر متفاوتی از نتایج و شیوه ارائه‌اش داشته باشند. اغلب مفید است که این مشکلات مستقیم به عنوان اختلاف بین افراد مشخص شود، مرزها تعیین و برای رسیدن به زمینه‌ای مشترک تلاش شود.
  3. امضای توافق رسمی: اگر امکانش باشد، مولفان قبل از شروع به انجام مقاله باید توافقی رسمی امضا کنند. هر عضو باید امضا کند که قوانین همکاری با گروه را می‌پذیرد.
  4. سازگار بودن: قوانین مولفان و چگونگی نوشتن نام آنها در لیست مولفان باید با زمینه تحقیقی و با هنجارهای جامعه مولفان سازگار باشد.
  5. دانستن قوانین و دستورالعمل‌ها: می‌توانید با تشیوق به آگاهی از دستورالعمل‌ ژورنال‌ها برای مولفان، و قوانین‌های عمومی همکاری مولف به فرهنگ همکاری مولف کمک کنید.
  6. تعیین مسئولیت‌ها: همه مولفان باید آخرین نسخه قبل چاپ مقاله را چک کنند و اگر مولفی از تفسیر نتایج راضی نبود بتواند نامش را از مقاله حذف کند. اگر نام مولفی بدون تاییدش در لیست مولفان نوشتید و یا اشتباهی نام مولفی را از قلم انداختید، باید سایر مولفان را آگاه کنید. در این موارد اگر ممکن بود باید با ژورنال تماس گرفته شود تا اصلاحات را انجام دهد.

منابع

Ilakovac, V., Fister, K., Marusic, M., & Marusic, A. (2007). Reliability of disclosure forms of authors’ contributions. CMAJ, 176(۱), ۴۱-۴۶. doi: 10.1503/cmaj.060687

Wislar, J. S., Flanagin, A., Fontanarosa, P. B., & Deangelis, C. D. (2011). Honorary and ghost authorship in high impact biomedical journals: a cross sectional survey. BMJ, 343, d6128. doi: 10.1136/bmj.d6128

3 thoughts on “آنچه باید در رابطه با همکاری مولفان در نوشتن مقاله بدانید

دیدگاه‌تان را بنویسید: