ضریب تاثیر

ضریب تاثیر چیست؟ چگونه محاسبه می‌شود؟ چه انتقادهایی علیه این شاخص وجود دارد؟

ضریب تاثیر ژورنال شاخصی است که برای ارزیابی ژورنال‌های نمایه شده در پایگاه استنادی Web of Knowledge از محصولات تامسون رویترز استفاده می‌شود. ضریب تاثیر میانگین سالانه دریافت استناد یک مقاله ژورنال را اندازه می‌گیرد. این عدد تاثیر و نفوذ یک ژورنال را نسبت به دیگر ژورنال‌های دسته موضوعی مشخص تعیین می‌کند.

محاسبه شاخص ضریب تاثیر ژورنال

برای دانستن ضریب تاثیر یک ژورنال خاص، به پایگاه گزارش استنادی ژورنال (JCR) مراجعه کنید. این پایگاه پولی است، بنابراین تنها اگر دانشگاه یا موسسه شما برای آن حق اشتراک پرداخت کرده است، می‌توانید از آن استفاده کنید. با استفاده از این پایگاه به راحتی می‌توانید ژورنال خاص یا ژورنال‌های یک رشته و ضریب تاثیرش را بیابید.

ضریب تاثیر مجلات یا ایمپک فکتور مبتنی بر تعداد استنادها (A) در سال جاری به موارد منتشر شده در دو سال قبل و تعداد مقاله‌های (B) منتشر شده در این دو سال است.IF=A/B

if-021

شکل: نواحی خاکستری سایه‌دار استنادهای دریافتی به مقاله‌‌های منتشر شده در ۲۰۰۹ (خاکستری روشن) و ۲۰۱۰ (خاکستری تیره) را نشان می‌دهد. تنها استناد‌های ۲۰۱۱ برای محاسبه ضریب تاثیر مجله در ۲۰۱۱ استفاده می‌شود.

ضریب تاثیر مجله در ۲۰۱۱ ۲۰۰۹ ۲۰۱۰ جمع
تعداد استناد‌هایی که مقاله‌های مجله در ۲۰۱۱ دریافت کردند ۹۰۰ ۶۰۰ ۱۵۰۰
تعداد مقاله‌های منتشر شده ۱۴۰ ۱۶۰ ۳۰۰
 جدول: تعداد استنادها و تعداد مقاله‌های منتشر شده که برای ضریب تاثیر سال ۲۰۱۱ مجله استفاده می‌شود.
پس ضریب تاثیر این مجله می‌شود:
IF (2011)=(مجموعه تعداد استنادهای دریافت شده در ۲۰۱۱ به مقالات منتشر شده در ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰)/( تعداد مقاله‌های منتشر شده در ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰)با این تعداد ضریب تاثیر می‌شود= ۱۵۰۰/۳۰۰=۵ضریب تاثیر این مجله برای سال ۲۰۱۱ برابر ۵ است.

مشاهده روند ضریب تاثیر مجله

ضریب تاثیر سالانه محاسبه می‌شود. بدین شکل می‌توانید میزان ارزش فعلی و ارزش مجله در یک محدوده زمانی را به دست آورید.

if-trend2-300x202

شکل: مشاهده روند ضریب تاثیر ژورنال

این نمودار روند کلی ژورنال مثال ما را نشان می‌دهد. مقدار ضریب تاثیر بیشتر حول و حوش ۵ است، یعنی اینکه به طور میانگین سالانه ۵ بار به این ژورنال استناد شده است. با وجود اینکه در سال ۲۰۱۰ مقدار ضریب تاثیر آن کمی پایین آمده است در طی هفت سال تقریبا کارایی ثابتش را حفظ کرده است.

اظهارات انتقادی در رابطه با ضریب تاثیر

در طی سال‌ها انتقادات زیادی علیه ضریب تاثیر شده است، برای مثال چندی پیش گروهی از ژورنال‌ها با انجام پژوهشی درستی شاخص ضریب تاثیر را زیر سوال بردند. در اینجا جنبه‌های مورد انتقاد ضریب تاثیر آورده شده است.

وابستگی زمینه‌ای

ضریب تاثیر تنها می‌تواند ژورنال‌های علمی در یک زمینه و رشته مشخص را با هم مقایسه کند، با این حال از این شاخص برای مقایسه رشته‌های مختلف استفاده می‌شود.

if-pattern-300x147

شکل: تعداد ارجاع‌ها به مقاله‌های منتشر شده در ۲۰۱۱.

این شکل وابستگی رشته‌ای ضریب تاثیر را آشکار می‌کند. استنادهایی که به محاسبه ضریب تاثیر کمک می‌کنند درون یک پنجره استنادی دو ساله هستند، که با رنگ خاکستری مشخص شده است. استناد‌های خارج از این پنجره، حتی اگر بیشتر استناد‌ها خارج از این پنجره به مقاله‌های قدیمی باشد شمرده نمی‌شوند. خط آبی ضریب تاثیر بالاتری نسبت به خط قرمز را نشان می‌دهد. ضریب تاثیر کمتر نشانه کم کیفیت‌تر بودن یک زمینه موضوعی نسبت دیگری نیست. پنجره استنادی دو ساله برای رشته‌هایی که به آرامی توسعه می‌یابند بیش از حد کم است.

گرایش انگلو-آمریکایی

مجلات برتر انتخاب شده به وسیله ضریب تاثیر گرایش -انگلو-آمریکایی دارند. ژورنال‌های با نفوذی که به دیگر زبان‌ها نوشته شده است به ندرت نامی از آنها در گزارش استنادی ژورنال‌های تامسون رویترز برده می‌شود.

استفاده ناخواسته

ضریب تاثیر بر خلاف هدف اولیه‌اش تنها برای رتبه‌بندی ژورنال‌ها استفاده نمی‌شود، بلکه از آن برای اندازه‌گیری عملکرد فردی محققان نیز استفاده می‌شود.

استفاده از ضریب تاثیر برای بررسی عملکرد محققان بسیار توسط جامعه علمی مورد انتقاد قرار گرفته است. بسیاری از پژوهشگران معتقدند که  ضریب تاثیر صرفا بازتاب تاثیر فرضی یک پژوهشگر است.

دست‌کاری و فریب

ضریب تاثیر را می‌توان دست‌کاری کرد. ضریب تاثیر وابسته به نقطه زمانی است. شماره نشریه‌های منتشر شده در اوایل سال میلادی شانس بیشتری نسبت به جمع کردن استناد‌ها نسبت به شماره منتشر شده در اواخر سال دارند. علاوه بر این سردبیران می‌توانند با نوشتن مطالبی و استناد کردن به مقاله‌های ژورنال‌شان (مجله خود استنادی) بر ضریب تاثیر ژورنال تاثیر بگذارند.

ارجاع‌های نادرست

ارجاع‌های داده شده در مقاله‌ها ممکن است ناقص یا اشتباه باشد. ارجاع نادرست به طور خودکار اصلاح نمی‌شود و بنابراین از فهرست استناد‌های برای محاسبه حذف می‌شود. این واقعیت بر مقدار ضریب تاثیر و دیگر شاخص‌های استنادی چون اج-ایندکس تاثیر می‌گذارد.

شاخص‌های جایگزین

 چندین شاخص برای جایگزینی ضریب تاثیر معرفی شده‌اند. تمامی شاخص‌هایی که در پایین معرفی می‌شوند مبتنی بر استناد‌ها هستند، اما به دیگر جنبه‌ها می‌پردازند.

تاثیر طولانی مدت یا فوری

ضریب تاثیر بازتاب دهنده میزان تاثیر کنونی یک ژورنال است، شاخص تاثیر طولانی مدت یا فوری بیانگر نیمه عمر ژورنال است. این شاخص سعی دارد تاثیر کلی تمام مدت یک ژورنال را اندازه بگیرد.

شاخص آنی

شاخص آنی بررسی می‌کند که یک مقاله در یک ژورنال خاص در سالی که منتشر شده چه اندازه استناد گرفته است. به عبارتی تعداد استنادهای گرفته شده یک مقاله در سال منتشر شده‌اش را می‌شمارد. شاخص آنی ابزاری مفید در مقایسه ژورنال‌ها از لحاظ پوشش دادن اخبار لبه دانش است. هر چه مجله‌ای شاخص آنی بالاتری داشته باشد، در انتشار فوری پژوهش‌ها بیشتر موفق بوده است.

!. این شاخص نیز مانند ضریب تاثیر وابسته به زمان است. یعنی مقاله‌های منتشر شده در اوایل سال شانس بیشتری برای جمع آوری استنادها نسبت به مقاله‌های منتشر شده در آخر سال دارند.

نیم-عمر استنادی مجله

نیم-عمر استنادی، سن میانه مقالاتی که در سال کنونی استناد گرفتند را بیان می‌کند. نیم استنادهای ژورنال به مقاله‌های منتشر شده درون نیم عمر استنادی است. نیم-عمر، اطلاعاتی در رابطه با عمر استنادها به ما می‌دهد. این شاخص بر عکس شاخص آنی، نشان می‌دهد که تا چه زمانی مقالاتی یک ژورنال خاص هنوز مورد علاقه جامعه علمی است.

اندزه‌گیریهای پیشرفته تاثیر ژورنال

برای جبران ضعف‌های ضریب تاثیر (وابستگی زمینه‌ای، شمول خود استنادی، طول پنجره استنادی، کیفیت استنادها)، چندین روش توسعه یافته که تمام جنبه‌های مختلف یک ژورنال را اندازه می‌گرید. بیشتر این سنجه‌ها مبتنی بر تحلیل شبکه هستند. برای مثال می‌توان به SNIP اشاره کرد که مبتنی بر داده‌های پایگاه اسکوپوس است.

منابع: در مسیر دکتری

Adler, R., Ewing, J., & Taylor, P. (2009). Citation statistics. Statistical Science, 24(۱), ۱.

Aksnes, D. W. (2003). A macro study of self-citation. Scientometrics, ۵۶(۲), ۲۳۵-۲۴۶.

Garfield, E. (1999). Journal impact factor: a brief review: CMAJ, ۱۶۱, ۹۷۹-۹۸۰.

Hirsch, J. E. (2005). An index to quantify an individual’s scientific research output. Proceedings of the National Academy of Sciences, ۱۰۲(۴۶), ۱۶۵۶۹-۱۶۵۷۲.

Times Higher Education. (2013). The essential elements in our world-leading formula.

دیدگاه‌تان را بنویسید: