دو قطبی

سرنخ تازه‌ای از اینکه لیتیوم چگونه مغز دو قطبی‌ها را آرام می‌کند

در قرن دوم میلادی جالینوس، پزشک و فیلسوف یونانی به بیمارانی که از اختلالات روحی روانی رنج می‌بردند توصیه می‌کرد به چشمه‌های آب گرم بروند، آنجا استحمام کنند و آب آن را بنوشند. دانشمندان مدرن امروز علوم مغز می‌پندارند نسخه جالینوس بیش از یک اثر دارو نما تحویل بیماران می‌شد. دهه‌ها است که لیتیوم برای تثبیت خلق و خوی بیماران دو قطبی استفاده می‌شود. احتمالا جالینونس می‌دانست که در آن چشمه‌ها نمک‌های لیتیوم وجود دارد.

تا کنون اینکه دقیقا چطور لیتیوم موجب تسکین ذهن بیماران می‌شود کمتر واضح بوده است. اکنون تیمی به رهبری بن چایت، عصب‌شناس دانشگاه کالیفرنیا، موفقیت لیتیوم را با نفوذ آن روی برآمدگی‌های دنریتیک مرتبط دانستند. برآمدگی‌های دندریتیک برآمدگی‌های کوچکی هستند که موجب تحریک یاخته عصبی در ارتباط با دیگر سلول‌های عصبی می‌شوند. روش درمانی لیتیوم سلامت تعدادی از برآمدگی‌های دندریتیک موش‌های مهندسی شده‌ای که جهش ژنتیکی‌ پیدا کرده بودند که در افراد مبتلا به اوتیسم، اسکیزوفرنی، و اختلال دوقطبی بیشتر از افراد عادی دیده می‌شود را بازگرداند. این گزارش امروز در ژورنال روانپزشکی مولکولی منتشر شد. لیتیوم همچنین علایمی چون عدم علاقه به تعاملات اجتماعی، کاهش انگیزه، و افزایش اضطراب که در بیماران انسانی دیده می‌شود را در این موش‌ها برعکس گرداند.

«آنها نه تنها ارتباط میان قابلیت لیتیوم برای بر عکس گرداندن علایم در موش‌ها را نشان دادند بلکه قابلیت لیتیوم را در درمان اختلالات دندریتیک را نیز نشان دادند.» این گفته اسکات سدورلینگ عصب شناس دانشگاه دوک است که به مطالعه اینکه چگونه اختلالات در سیگنالینگ مغز موجب اختلالات روانی می‌شود می‌پردازد. سودرلینگ معتقد است که این کار روی عوامل اصلی این بیماری نور می‌تاباند. «این اعتبار فراوانی به این ایده می‌دهد که  اختلالات برآمدگی در ارتباط با اختلالات رفتاری هستند.»

پیش از دو دهه گذشته، عصب شناسان مدارکی را تهیه کردند که نشان داد که نه تنها اختلال دو قطبی بلکه دیگر اختلالات روانی چون اوتیسم و اسکیزوفرنی مرتبط با توسعه غیر طبیعی مغز است. به طور خاص، آنها اختلالاتی در تعداد سیناپس‌ها و در شکل‌ نورن‌ها در نقاطی که سیناپس‌ها بودند را پیدا کردند. مطالعات آنها اغلب دلالت بر سیگنالینگ غیر طبیعی در گذرگاه مغز به نام Wnt است که هم در اوایل رشد مغز و هم در پس از آن درگیر است و در پالایش ارتباطات مغز نقش دارد. نقش Wnt  می‌تواند توضیح دهد که چرا لیتیوم تاثیر گذار است. لیتیوم آنزیمی به نام GSK-3 β که مانعی در مسیر Wnt  است را بلوکه می‌کند. لیتیوم می‌تواند با تقویت سیگنالینگ Wnt تاثیر درمانی در بیماران روانی که گذرگاه Wnt آنها کم قدرت شده است داشته باشد.

نورون‌های موش‌هایی که به بیماران روانی جهش یافته‌اند (عکس مرکز)، برآمدگی‌های دندریتیک کمتری (نقطه‌های سفید رنگ در شکل) نسبت به موش‌های ساده (تصویر سمت چپ) دارند. لیتیوم درمانی باعث شد تا برآمدگی در موش‌های جهش یافته درمان شود (شکل سمت راست).

برای بررسی اینکه چگونه تاثیرات بیوشیمایی بر مغز اثر می‌گذارد، چایت و دیگر تیم‌ها از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و دیگر موسسه‌ها به طور روی چندین بخش موازی کار کردند. آنها با مقایسه ژنوم ۹۵۵۴ فرد مبتلا به بیماری‌های دو قطبی، اسیکزوفرنی و اوتیسم با ۱۱۳۶۱ فرد سالم، تغییرات در توالی ژنتیکی یکی از دیگر ژن‌های کلیدی در گذرگاه Wnt  به نام DIXDCI را جستجو کردند. این تغییرات در هر دو گروه بسیار کم بود، اما حدود ۸۰ درصد (۰.۹٪ در برابر ۰.۵٪) در افراد مبتلا به اختلالات روانی بیشتر از افراد سالم بود، این نشان می‌دهد که ارتقای جهش‌ها خطر رشد اختلالات را افزایش می‌دهد.

محققان همچنین موش‌هایی با با نسخه جهش یافته DIXDCI  را مهندسی کردند. سپس این موش‌ها را در آب قرار دادند که بتوانند شنا کنند و فعال باشند و رفتار آنها با دیگر موش‌ها را بررسی کردند. موش‌های جهش‌ یافته جامعه‌پذیری کمتری داشتند، اضطراب در آنها افزایش یافته بود و هیچ انگیزه‌ای برای در فعالیت‌های مقایسه‌ای نداشتند، تمام این علایم در بیماران روانی انسانی دیده می‌شود. دانشمندان از مغز زنده این جانوران جونده تصویربرداری و نورون‌هایشان را در ظروف آزمایشگاهی بررسی کردند. همه آزمون‌ها کاهش تعداد برآمدگی‌های دندریتیک را نشان داد. در همان زمان پژوهش‌های بیوشیمایی نشان داد که سیگنالینگ Wnt در موش‌های جهش یافته ترمیم شده است.

آنها سپس موش‌های جهش یافته را با لیتیوم درمان کردند. هر چند محققان اذعان دارند که جوندگان نماینده ناقصی برای اختلال حالات انسانی هستند، آنها ملاحظه کردند که این علائم در حیوانات به طور قابل توجهی بهبود یافته بود، و مطالعات مغز تعداد طبیعی برآمدگی‌های دندریتیک در آنها را نشان داد. چایت می‌گوید «این یک یافته کلیدی است.» «این نشان می‌دهد که لیتیوم می‌تواند تاثیر درمانی بسیار خوبی در بیماران مبتلا به اختلالات دو قطبی با تغییر ثبات برآمدگی‌ها در مغز داشته باشد.»

منبع: ساینس

دیدگاه‌تان را بنویسید: