موش خانگی

انسان‌ها کی ساکن شدند؟ موش خانگی ممکن است پاسخی داشته باشد

حدود ۱۰ هزار سال پیش، اولین کشاورزان ریشه‌هایشان را دواندند. کشاورزی پنجره‌ای رو به مواد غذایی پایدار باز کرد و اجازه داد شکارچی-گردآورنده‌ها خانه‌هایی دائمی بسازند که در نهایت به جوامع پیچیده در بسیاری از نقاط جهان بدل شد. اما اینکه چگونه این تحول پدید آمده همیشه مورد بحث بوده است. اکنون یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که ما مسیر زیگ زاگی ببین دوره‌های زندگی غیر مهاجر و زندگی مرتب در حال حرکت شکارچی-گردآورنده داشتیم. و اما مدرک؟ حضور – و عدم حضور- موش خانگی معمولی است.

«بسیار قابل توجه است، استفاده از موش خانگی، برای بررسی نقطه عطف عمده در تاریخ بشر ،» این را ملیندا زدر، موزه‌دار بخش باستان‌شناسی جهان قدیمی در موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونیان در واشنگتن دی.سی گفت، کسی که در این مطالعه درگیر نبود. «این واقعا روشی استادانه برای بررسی یک جا نشینی است.»

برای کشف گذر به کشاورزی، دانشمندان به ناتوفی‌ها، جامعه باستانی شکارچی-گردآورنده که حدود ۱۲۵۰۰ تا ۹۵۰۰ پیش از میلاد در بخشی از خاورمیانه به نام شام، تکه‌هایی از فلسطین، لبنان، اردن، سوریه و قبرس امروز شکوفا بودند نگاه می‌کنند. ناتوفی‌ها در میان اولین مردم شناخته شده به اهلی کردن حیوانات -سگ‌ها و خوک‌ها- بودند و ممکن است اولین مردمی باشند که به کشاورزی روی آورده باشند. چون آنها از جمع آوری فصلی میوه‌ها و شکار آهوان به کشت گندم و جو روی آورده‌اند، بسیاری از پژوهشگران فکر می‌کنند که آنها در طی گذز از فاز میانه بودند: دوره نیمه مهاجر که آنها خانه‌های سنگی می‌ساختند اما هنوز برای تغذیه شکار می‌کردند و زمانی که منابع کم یاب می‌شد مهاجرت می‌کردند. اما مدرک دقیق این که کی و چطور انسان‌ها ساکن شدند به دست آمدنش سخت بوده است.

بنابراین توماس کیچی ، باستان شناسی در دانشگاه آبردین در بریتانیا، تصمیم گرفتن تمرکزش را روی زندگی موجودات کنار انسان در آن زمان بگذارد، مخصوصا موش خانگی که تقریبا منحصرا در نزدیک خانه‌ها و زمین‌های کشاورزی زندگی می‌کرد. او با لیر وایسبرود، باستان شناسی که موش‌های وحشی و اهلی که امروزه در کنیا زندگی می‌کنند را تحلیل کرده است تیم شد.

کیچی، وایسبرود، و همکارنشان به صدها دندان‌های آسیاب موش‌ها از ۵ غاز متفاوت و مکان‌های محوطه باز سراسر شام نگاه کردند. الگوی زیگ زاگی در طول زمان را یافتند. حدود ۲۰۰ هزار سال پیش، قبل از آنکه ناتوفی‌ها روی این صحنه بیایند، تمامی دندان‌های آسیاب متعلق به موش‌های مقدونیه‌ای وحشی بود. در اوایل ناتوفی‌ها، حدود ۱۵ هزار سال پیش، همه دندان‌های آسیاب متعلق به موش‌های خانگی بود. این احتمالا به این معنا بود که ناتوفی‌ها مسکونی‌تر بودند، ساختار‌های نیمه مسکونی می‌ساختند و اضافه‌های خوراکی را دور می‌ریختند که موش‌های اهلی در استفاده از آنها بهترین بودند. به شکل عجیبی، حدود ۱۳ هزار سال پیش، باز دوره موش‌های وحشی سر رسید، که منطبق بر اسناد باستان شناسی در این دوره ناتوفی‌ها ساختارهای کوچکتری می‌ساختند و اغلب کمتر از آن استفاده می‌کردند. حدود ۱۰۰۰ سال بعد، موش‌های خانگی به جایگاهشان برگشتند، و ۸۰ درصد دندان‌های آسیاب در این دوره متعلق به آنها بود. در اوایل دوران ناتوفی‌ها، حدود ۱۰ هزار سال قبل از میلاد -سپیده‌دم عصر کشاورزی- این گونه‌های خانگی مجددا تمامی دندان‌های آسیاب در این مکان‌ها را متعلق به خود ساخته بودند.

وایسبرود می‌گوید «این سکونت‌گاه‌ها به موش‌های خانگی اجازه می‌داد تمامی رقبایشان را حذف کنند،» «تنها راه برای این کار این بود که ناتوفی‌های برای یک مدت کاملا آرمای در یک مکان بمانند.» این داده‌ها نشان می‌دهند که شکارچی-گردآورنده‌های ناتوفیایی بین سبک زندگی چادر نشینی و مسکونی برای هزاران سال قبل از بر پا کردن کشاورزی در تناوب بودند، این پژوهشگران امروز در مجموعه مقالات آکادمی علوم منتشر گزارش دادند.

برای اطمینان از اینکه این یک الگوی باستان شناسی تصادفی نبود، وایسبرود و کیچی روی دو گونه موش امروزی، موش خاردار آتشی تقریبا خانگی با نام (Acomys ignitus)  و موش خاردار نسبتا وحشی (A. wilsoni)  پژوهش کردند که در مناطقی که مردم نیمه صحرانشین ماسای در کنیا و شمال تانزانیا زندگی می‌کنند یافت می‌شوند. به طور سنتی بیشتر شکارچیان ماسای، میوه‌ها وسبزیهای‌ وحشی را جمع می‌‌کنند، گاو پرورش می‌دهد، اما کشاورزی کوچکی دارند، و گونه‌ای زندگیشان را می‌سازند که جانشینی منصفانه برای ناتوفیایی‌های ماقبل کشاورزی به حساب می‌آیند، وایسبرود گفت، اگ باید اشاره کرد که ماسای کاملا مردم مردن امروزی هستند که هیچ ارتباط نزدیکی با شکارچی-گردآورنده‌های اولیه ندارند. این پژوهشگران دریافتند که در نواحی‌ای که ماسای‌ها به مدت بیشتری سکونت می‌کنند موش‌ خاردار آتشی تقریبا خانگی بیشتری نسبت به موش خاردارا نسبتا وحشی یافت می‌شود.

این الگو این پژوهشگران را متقاعد می‌کند که نتیجه‌ انها در مورد ناتوفیای‌ها احتمالا درست است. وایسبرود می‌گوید مدارک باستان شناسی از رقابت پذیری بین گونه‌های وحشی و خانگی می‌تواند ابزار قدرتمند جدیدی برای شناسایی زمانی که دیگر فرهنگ‌ها در جهان پدید آمده‌اند باشد.

این مطالعه جدید ارزشمند است، این را لیزا ماهر، انسان شناس دانشگاه کالیفرنیا گفت، کسی که روی جوامع شکارچی-جمع آورنده مطالعه داشته است. او افزود، این مطالعه همچنین دانسته‌های کم ما را در مورد اینکه چگونه باستانی‌ها رو به سبک زندگی مسکونی آورده‌اند را برجسته می‌کند. این مطالعه همچنین این ایده را پشتیبانی می‌کند که یکجا نشینی پیش ماده لازم برای کشاورزی نیست. «به نظر می‌رسد واضح باشد که یکجا نشینی و کشاورزی دو چیز جدا از هم باشند که جدول زمانی و مسیر توسعه خودشان را دارند.»

فرآتر از آنچه که این مطالعه در رابطه با عادت‌های زندگی‌ می‌گوید، این مطالعه نشان می‌دهد که چه اندازه انسان‌های بر زندگی‌شان نفوذ داشتند، زدر اضافه کرد. «انسان‌ها در ساخت طاقچه استاد هستند. شکل‌های ما از محیط‌مان قدمت تاریخ ما است.»

دیدگاه‌تان را بنویسید: