آمازون

آیا آمازون زمانی اقیانوس بود؟

جنگل‌های بارانی آمازون گنجینه‌ای از تنوع زیستی است که حاوی ۱۰ درصد گونه‌های گیاهی در ۶.۷ میلیون کیلومتر مربع است. اینکه چگونه این جنگل پدید آمده است برای دهه‌ها به شدت مورد بحث بوده است. اکنون، یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که بخش بزرگی از این جنگل در بیش از ۱۰ میلیون سال پیش از دو بار توسط دریای کارائیب زیر آب رفته است که موجب گشته دریاهای زمینی کوتاه عمر ایجاد شود که تکامل گونه‌های جدید را با پرشی شروع کرده است. اما این مدرک جدید هنوز دانشمندان دیگر طرف بحث را قانع نکرده است.

«سخت است تصور کردن این فرایند که یک جنگل بدین بزرگی با اقیانوس پوشیده شود،» این گفته کارلوس جارمایلو، مولف رهبر این مطالعه و دیرینه‌شناسی در موسسه پژوهشی گرمسیری اسمیت سونیان است.

پژوهشگران به طور کلی موافقند که بخش‌هایی از آمازون زمانی زیر آب بوده است، اما موافق نیستند که آب به این جنگل‌ها آمده است. آنها استدلال می‌کنند که آب شیرین از رشته کوه آند به پایین جریان یافته و با قطعه قطعه کردن زمین‌های پایین، گیاهان و حیوانات را به گروه‌های منزوی تقسیم کرده که بعدها به گونه‌های جدید تغییر یافته‌اند. همچنین رشد سریع کوه‌ها موجب رشد خُرد اقلیم در ارتفاعات مختلف شده که جرقه‌ای برای تشکیل حیوان‌ها و گیاهان جدید در حوضه آمازون بوده است. با این حال در ۱۹۹۰ زمانی که ریزاندامگان دریایی در رسوبات آمازون کشف شد، برخی از دانشمندان فرض کردند که این جنگل زمانی توسط یک اقیانوس زیر آب رفته و گونه‌های جدید همچنان که ساکنان جنگل خود را با این حادثه هولناک سازگار می‌دادند ایجاد شده است.

اما اثبات هر دو دیدگاه -دیدگاه رودخانه و دیدگاه اقیانوس- سخت است. صخره‌ها و فسیل‌هایی که تصاویر واضحی را نگارگری کرده باشند نایاب هستند. بنابراین جارامیلو و همکارانش روی یک نوع داده متفاوت تمرکز کردند: هسته‌های سوارخ شده در کف جنگل. شش سانتی متر عرض و ۶۰۰ متر عمق، این هسته‌های استوانه‌ای رویدادی از محیط گدشته این منطقه را در شکل یک گرده، فسیل، و رسوب  در خودشان نگه‌داری کرده‌اند که به ده‌ها میلیون سال قبل برمی‌گردد. جارامیلو از دو هسته استفاده کرد: یکی از شرق کلمبیا که توسط یک شرکت نفت حفر شده بود، و دیگری از شمال غرب برزیل که به وسیله موسسه زمین‌شناسی برزیل در ۱۹۸۰ به دست آمده بود.

تیم جارامیلو به سراغ لایه لایه‌های این هسته‌ها رفت. بیشتر بقایا مربوط به گونه‌های خشکی زی بود. اما در دو لایه باریک صدف‌ها و پلانکتون‌های دریایی یافت شد. هسته کلمبیایی حتی شامل فسیل دندان یک کوسه و فسیل میگو آخوندک بود. این شواهد کافی بود تا جارامیلو، کسی که زمانی به شدت طرفدار نظریه رودخانه بود، را متقاعد کند که دریای کارائيب دو بار به جنگل‌های آمازون غربی برزیل، اکوادور، و پرو حمله کرد است: یک بار در ۱۸ میلیون سال قبل، و دوباره در ۱۴ میلیون سال قبل، او امروز در ژورنال پیشرفت‌های علم نوشت. «این یک اکوسیستم گم شده است،» او گفت.

این دریا عمر درازی نداشته است. در شمال غرب برزیل، سیل اولی تا ۲۰۰ هزار سال دوام آورد، درحالی که سیل آخری ۴۰۰ هزاار سال دوام آورد. کلمبیا که به کارائیب نزدیکتر است برای یک دوره طولانی‌تری زیر سیل بوده است، به ترتیب ۹۰۰ هزار و ۳.۷ میلیون.این سیل‌ها می‌تواند توسط رشته‌ کوه‌های در حال رشد آلپ به وجود آمده باشد، جارمیلو گفت. این کوه‌ها همچنان که به سمت بالا رشد می‌کردند مجموعه پایین قاره را تحت فشار قرار داده و جریان آب را ممکن می‌ساختند. اما همچنان که آب شیرین و رسوبات از بالای قله سرازیر می‌شدند، آب شور آمده از دریا به سرعت با آب شیرین جایگزین شد.

در زمان زمین‌شناسی، طول عمر این دریاها تنها یک چشمک زدن بوده است، جارامیلو گفت، «اما هنوز برای یک درخت این زمان طولانی است.» حتی این وقایع نسبتا کوتاه ممکن است موجب ایجاد این منطقه شده باشد.

«این کار جدید نظریه سیل دریایی را قوی‌تر می‌کند،» این گفته کارینا هورن، زمین‌ شناس و گرده شناس در دانشگاه آمستردام و دانشگاه منطقه‌ای ایکیام آمازون در تینا در اکوادور، کسی که اولین بار نظریه سیل دریایی را پیشنهاد داده است. اما پائول بیکر، زمین شناسی در دانشگاه دوک در دورهام و یاچای تک در اکوادور که هنوز طرفدار نظریه رودخانه است می‌گوید، «در کلمبیا، من مشکلی با وجود یک حمله دریایی ندارم.» اما هسته‌های برزیلی برای او دچار مشکل است، چون پلانکتون‌هایی که به ظر دریایی می‌رسند در دیگر دریاچه‌های آب شیرین باستانی در اروپا وجود دارد. برای بیکر اندازه‌گیری ایزوتوپ‌های اکسیژن در در پوسته‌ها که مشخص می‌کند که آیا آنها در آب شیرین یا شور رشد یافته‌اند متقاعد کننده‌تر است. جارامیلو می‌گوید اوی اخیرا روی آن کار می‌کند. او همچنین به دنبال یافتن فسیل‌ آمازونی بیشتری برای مطالعه گونه‌های که ممکن است در طول این دوره پویا منقرض شده باشند است.

اکنون فقط یک چیز است که جارامیلو، هورن، و بیکر می‌توانند همگی باهاش موافق باشند: آنها برای حل معمای تنوع زیستی آمازون نیاز به مطاله بیشتری روی هسته‌های آمده از این منطقه دارند.

دیدگاه‌تان را بنویسید: